Gjatë viteve të fundit, Zagrebi ka ndryshuar ndjeshëm. Mes njerëzve që jetojnë dhe punojnë çdo ditë në qytet ka gjithnjë e më shumë punëtorë të huaj nga pjesë të ndryshme të botës. Ky ndryshim vihet re veçanërisht të premten, në xhuma, kur në xhami mblidhen njerëz me gjuhë, kultura dhe histori jete të ndryshme.

Ata vijnë sepse duan të jenë pjesë e bashkësisë. Vijnë për të falur namazin e xhumasë, të rreshtohen në saf, të dëgjojnë hutben dhe të marrin pjesë në atë që xhumaja është — tubimi javor i myslimanëve rreth një mesazhi të përbashkët. Mirëpo, për shumë prej tyre është shfaqur një pengesë serioze: gjuha kroate.

Mund të jenë të pranishëm në xhami, por nëse nuk e kuptojnë hutben, u mungon një pjesë e rëndësishme e xhumasë. Hutbja nuk është një fjalim i zakonshëm para namazit. Ajo është kujtesë, këshillë dhe mesazh për bashkësinë. Kur njeriu nuk e kupton, ai fizikisht është aty, por mesazhi nuk i mbërrin plotësisht.

Pikërisht nga ky problem real lindi ideja për MinbarLive.

Si lindi ideja për MinbarLive?

Ideja nuk nisi në zyrë, në një tabelë të bardhë apo si një projekt klasik teknologjik. Nisi në xhami, nga nevoja për t’u ndihmuar njerëzve që tashmë janë pjesë e xhematit, por nuk mund ta ndjekin plotësisht atë që thuhet.

Adnani, anëtar i bordit të medzhlisit, ishte ndër të parët që e ndjeu fort këtë nevojë. Ai vëzhgonte se si struktura e xhematit po ndryshonte dhe se si mes xhematlinjve kishte gjithnjë e më shumë njerëz që kroatishten e kuptonin shumë pak ose aspak. Për të, kjo nuk ishte vetëm çështje praktike. Ishte çështje përgjegjësie e bashkësisë.

Nëse një njeri vjen në xhuma, dëshiron ta kryejë farzin e tij dhe dëshiron ta dëgjojë hutben, a mund ta ndihmojmë që vërtet ta kuptojë mesazhin? A mund t’ia mundësojmë që të mos jetë vetëm i pranishëm, por edhe i përfshirë?

Nga kjo pyetje nisi kërkimi për një zgjidhje.

Pse zgjidhjet ekzistuese nuk ishin të mjaftueshme?

Hapi i parë ishte të hulumtoheshin mjetet që tashmë ekzistojnë. Një nga zgjidhjet që u testua ishte Stenomatic. Në fillim dukej sikur një mjet i tillë mund të ndihmonte: e folura shndërrohet në tekst, teksti përkthehet dhe xhematlinjtë të paktën pjesërisht do të mund ta ndiqnin hutben.

Megjithatë, në praktikë u shfaqën shpejt dy probleme të mëdha.

I pari ishte çmimi. Për diçka që përdoret çdo javë, kostoja shpejt bëhet faktor i rëndësishëm. Xhamitë dhe bashkësitë islame duhet t’i menaxhojnë me kujdes buxhetet e tyre, ndaj një zgjidhje që është e shtrenjtë në afat të gjatë vështirë se mund të bëhet praktikë e rregullt.

Problemi i dytë ishte edhe më i rëndësishëm: cilësia e përkthimit. Hutbja ka strukturë dhe gjuhë të veçantë. Në të përmenden shpesh ajete kur’anore, hadithe, shprehje arabe dhe terma islamë që nuk mund të përkthehen gjithmonë fjalë për fjalë. Fjalë si sabur, takvallëk, nijet, ahlak apo ummet mbartin kuptime që varen nga konteksti.

Mjetet gjenerike mund të jenë të dobishme për të folurën e zakonshme, takime apo komunikim të përditshëm. Por te hutbja, një fjalë e përkthyer gabim nuk është thjesht gabim teknik. Ajo mund ta ndryshojë kuptimin e mesazhit.

Atëherë u bë e qartë: nuk mjafton të kesh një mjet që përkthen. Nevojitet një zgjidhje që e kupton kontekstin e hutbes.

Çfarë është MinbarLive?

MinbarLive është një platformë për transkriptim live dhe përkthim të hutbes, e zhvilluar për xhami, qendra islame dhe bashkësi shumëgjuhëshe. Ndërsa imami flet, sistemi e shndërron të folurën në tekst dhe e përkthen në gjuhët që xhematlinjtë i kuptojnë.

Xhematlinjtë e ndjekin përkthimin në telefonin e tyre, më së shpeshti përmes një QR kodi të vendosur në xhami. Nuk ka instalim aplikacioni, pajisje të veçanta apo udhëzime të komplikuara. Personi e skanon kodin, hap linkun, zgjedh gjuhën dhe e ndjek hutben në kohë reale.

Ajo që e bën MinbarLive të veçantë nuk është vetëm teknologjia, por arsyeja pse u krijua. Qëllimi nuk është t’i përkthejë fjalët mekanikisht, por të ndihmojë që mesazhi i hutbes të përcillet sa më qartë, natyrshëm dhe saktë.

Si duket MinbarLive në praktikë?

Ta imagjinojmë të premten në Zagreb. Xhamia është plot. Në safë ka njerëz që jetojnë prej vitesh në Kroaci, të rinj që janë rritur në një mjedis shumëgjuhësh dhe punëtorë të huaj që sapo kanë mbërritur.

Imami e fillon hutben. Një pjesë e xhematit e kupton çdo fjalë. Një tjetër i kupton vetëm disa pjesë. Një i tretë pothuajse asgjë.

Me zgjidhjen MinbarLive, në hyrje ose në tabelën e njoftimeve gjendet një QR kod. Xhematliu e skanon, zgjedh gjuhën dhe e ndjek përkthimin në telefonin e tij. Dikush e lexon përkthimin në arabisht, dikush në turqisht, dikush në anglisht, gjermanisht apo në ndonjë gjuhë tjetër.

Imami vazhdon të flasë si gjithmonë. Xhumaja zhvillohet normalisht. Por tani mesazhi u mbërrin shumë më tepër njerëzve.

Është një ndryshim i vogël teknik, por një ndryshim i madh për bashkësinë.

Pse përkthimi live i hutbes është i rëndësishëm për xhematet e sotme?

Shumë xhemate sot nuk janë më gjuhësisht të njëtrajtshme. Veçanërisht në qytetet evropiane, në të njëjtin hapësirë mblidhen njerëz nga vende dhe breza të ndryshëm. Disa flasin gjuhën lokale, disa sapo e mësojnë, të tjerë mbështeten më shumë te anglishtja, arabishtja, turqishtja, shqipja ose ndonjë gjuhë tjetër.

Në një mjedis të tillë, çështja e gjuhës bëhet çështje përfshirjeje. Nëse mesazhi i hutbes u mbërrin vetëm atyre që e kuptojnë gjuhën e imamit, një pjesë e xhematit mbetet anash, edhe pse fizikisht është e pranishme.

Përkthimi live i hutbes ndihmon që kjo distancë të zvogëlohet. Ai nuk e ndryshon hutben, nuk e ndryshon imamin dhe nuk e ndryshon ibadetin. Thjesht e heq pengesën që u qëndron njerëzve mes tyre dhe mesazhit.

MinbarLive dhe terminologjia islame

Një nga dallimet më të rëndësishme mes platformës MinbarLive dhe mjeteve gjenerike të përkthimit është fokusi i veçantë te terminologjia islame.

Hutbja nuk është takim biznesi, ligjëratë shkollore apo bisedë e zakonshme. Ajo ka ritmin, strukturën dhe kuptimin e vet. Në të shpesh ndërthuren gjuha lokale, citime në arabisht dhe terma që kanë thellësi në traditën islame.

Prandaj përkthimi i hutbes duhet të jetë më shumë se një përkthim i shpejtë i fjalëve. Ai duhet ta respektojë kontekstin. Nganjëherë përkthimi më i mirë është ai që nuk e përkthen termin fjalë për fjalë, por e përcjell në një mënyrë që besimtari mund ta kuptojë në gjuhën e vet.

MinbarLive u zhvillua pikërisht me këtë vetëdije: se përmbajtja islame kërkon një qasje më të kujdesshme se përkthimi i zakonshëm automatik.

Nga përkthimi live i hutbes te platforma për përmbajtje islame digjitale

Edhe pse MinbarLive filloi si zgjidhje për përkthimin live të hutbes, shumë shpejt u pa se xhamitë dhe bashkësitë islame kanë nevoja më të gjera. Hutbe, ligjërata, programe edukative, përmbajtje video dhe podkaste gjithnjë e më shpesh i kapërcejnë kufijtë e një gjuhe të vetme.

Prandaj MinbarLive gradualisht u zhvillua në një platformë për përmbajtje digjitale shumëgjuhëshe. Krahas transkriptimit live dhe përkthimit të hutbes, hapen mundësi për arkivimin e përmbajtjes, përgatitjen e titrave, përpunimin e ligjëratave dhe shpërndarjen më të lehtë të përmbajtjes islame te njerëzit që flasin gjuhë të ndryshme.

Thelbi mbetet i njëjtë: t’u ndihmohet bashkësive që mesazhi i tyre të jetë i kuptueshëm dhe i qasshëm për një numër më të madh njerëzish.

Për kë është MinbarLive?

MinbarLive është i destinuar për xhami, qendra islame, medzhlise, imamë dhe organizata që duan të komunikojnë më mirë me një xhemat shumëgjuhësh. Është veçanërisht i dobishëm në bashkësi ku mblidhen punëtorë të huaj, studentë, udhëtarë, familje të reja ose të rinj që e kuptojnë më mirë një gjuhë të dytë sesa gjuhën në të cilën mbahet hutbja.

Është i dobishëm edhe për xhematet në diasporë, ku shpesh takohen breza të ndryshëm. Anëtarët më të moshuar ndoshta e kuptojnë më mirë gjuhën e prejardhjes, ndërsa të rinjtë e kuptojnë më mirë gjuhën e vendit ku jetojnë. Në një mjedis të tillë, MinbarLive mund të jetë urë mes brezave, gjuhëve dhe përvojave.

Xhamia digjitale nuk do të thotë më pak traditë

Kur përmendet teknologjia në xhami, nganjëherë shfaqet një lloj kujdesi. Dhe kjo është e kuptueshme. Xhamia nuk është vend për shpërqendrim të panevojshëm, dhe hutbja nuk është përmbajtje që duhet kthyer në eksperiment teknologjik.

Por MinbarLive nuk është menduar të zëvendësojë përvojën e xhumasë. Qëllimi i tij është i thjeshtë: t’u ndihmojë njerëzve të kuptojnë atë që tashmë po thuhet.

QR kodi në mur nuk është zëvendësim i hutbes. Ai është urë drejt atyre që duan të dëgjojnë, por gjuha u del përpara. Nëse teknologjia ndihmon që më shumë njerëz ta kuptojnë mesazhin, atëherë ajo nuk e largon bashkësinë nga tradita, por e ndihmon që tradita të përcillet më tej.

Përfundim: MinbarLive u krijua që mesazhi t’u mbërrijë njerëzve

MinbarLive lindi nga një nevojë konkrete e një bashkësie në Zagreb. Një numër gjithnjë e më i madh punëtorësh të huaj vinte në xhuma, por nuk mund ta kuptonte gjuhën kroate mjaftueshëm për ta ndjekur hutben. Nga ndjenja e përgjegjësisë ndaj këtyre njerëzve u lind ideja e një zgjidhjeje që do t’i ndihmonte të mos ishin vetëm të pranishëm, por edhe të përfshirë.

Sot MinbarLive është më shumë se ideja fillestare. Nga një mjet për përkthimin live të hutbes u rrit në një platformë për përmbajtje islame digjitale shumëgjuhëshe. Megjithatë, thelbi i tij mbetet i njëjtë: ta afrojë mesazhin e hutbes te njerëzit, pavarësisht se nga vijnë dhe çfarë gjuhe flasin.

Sepse xhamia nuk është vetëm vend ku njerëzit qëndrojnë në të njëjtin saf. Është vend ku mblidhen rreth të njëjtit mesazh.

Dhe MinbarLive ndihmon që atë mesazh ta kuptojnë vërtet.

Dëshironi të mundësoni përkthimin live të hutbes në xhaminë tuaj?

Nëse në xhematin tuaj ka njerëz që nuk e kuptojnë gjuhën e hutbes, MinbarLive mund të ndihmojë që kjo të ndryshojë. Me transkriptim live, përkthim në disa gjuhë dhe qasje të thjeshtë përmes QR kodit, hutbja mund të bëhet më e qasshme për të gjithë.

Kërkoni një demo dhe shihni se si MinbarLive mund ta ndihmojë xhematin tuaj.